Eski Türkçe’den 20 Atasözü

Ulu sözü dinlemeyen uyuyakalır, demiş atalarımız. Aslında  ataların sözüne kulak verince neler dememişler ki? Bir tek ölmez otunu bulamamışlar sanki. Ölümden gayrı her derde derman bir söz illaki söylemişler.

Biz de sizler için bir daha kulak verdik onların ağzından çıkanlara:


Kaşgarlı Mahmut / Divan-ı Lügati’t Türk

  1. Emgek eginde kalmas. (Sıkıntı ebedîyen sırtda kalmaz.)

  2. Kutsuz kuyugka kirşe kum yağar. (Kısmetsiz kişi kuyuya girse kum yağar.)

  3. Ot tese ağız köymes. (Ateş demekle ağız yanmaz.)

  4. Erdem başı tıl. (Faziletin başı dildir.)

  5. Ermegüğe eşik art bolur. (Tembele eşik dağ geçidi olur.)

  6. Eyğü er süñüki erir atı kalır. (İyi kişinin kemiği erir, adı kalır.)

  7. Yüzge körme erdem tile. (Kişide yüz güzelliği değil fazilet ara, dile.)

  8. Aş tatıgı tuz yogrın yemes. (Yemeğe tad veren tuzdur ama tuz çanakla yenmez.)

  9. Yatnıñ yaglıg tiküsinden, öznüñ kanlıg yuyruk yeğ. (Elin yağlı lokmasından kendinin kanlı yumruğu yeğdir.)

Edip Ahmet Yükneki / Atebetü’l Hakâyık

  1. Sözüm munda kalur barur bu özüm (Vücudum gider, sözüm burada kalır.)

  2. Bu til başıktursa bütmez büter ok başı (Ok yarası kapanır fakat dilin açtığı yara kapanmaz.)

  3. Köni söz asel teg bu yalgan basal (Doğru söz, bal; yalan söz, soğan gibidir.)

  4. Ağız til bezeki köni söz turur. (Ağzın ve dilin ziyneti doğru sözdür.)

Güvâhî / Pendname

  1. felek tīġı yürek ṭoġraġan olur kişi ḳorḳduġına uġraġan olur. (Korktuğun başına gelir.)

  2. bir almayı yuḳaru atṣañ iy yār inince ġāfil olma iş var. (Elmayı havaya at, düşünceye kadar Allah kerim.)

  3. gerek žulmetde vü ger ışıġuñda çıḳar olan naṣībüñ ḳaşıġuñda. (Kısmetinde ne varsa kaşığında o çıkar.)

  4. dimişler ulūlar bunı böyle ḳayırmaz egri otur ṭoġru söyle. (Eğri oturalım, doğru konuşalım.)

Yusuf Has Hacip / Kutadgu Bilig

  1. ukuş körki til ol bu til körki söz kişi körki yüz ol bu yüz körki köz. (Aklın süsü dil, dilin süsü sözdür; kişinin süsü yüz, yüzünün süsü gözdür.)

  2. bu edgü kılu tur ay edgü kişi karımaz bolur edgü mengü yaşı. (Ey iyi insan, iyilik yapmaya devam et; iyilik yaşlanmaz, onun ömrü ebedidir.)

  3. örüng süt bile kirse edgü kılık ölüm tutmagınça evürmez yorık. (Eğer iyilik ananın ak sütü ile insanın ruhuna girerse, o kişi ölünceye kadar doğru yoldan çıkmaz.)

Kaynaklar:

Ekrem Demir -Atebetü’l Hakâyık’ta Geçen Deyimler, Atasözleri ve Özdeyişler

Zekeriya Batur, İsmail Gölcü – Kutadgu Bilig’te Anlatımı Güçlendiren Materyaller: İkna Etme Teknikleri

Dilek Erenoğlu – Güvâhî’den Günümüze Atasözleri ve Deyimler

https://tr.wikisource.org/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n%C3%BC_Lugati%27t-T%C3%BCrk