Z kuşağının okumaktan uzaklaştığı yönündeki yaygın kanının aksine yeni araştırmalar gençlerin okumayı bırakmadığını, okuma biçimlerini değiştirdiğini gösteriyor. Üstelik dijital dünyanın içinde büyüyen bu kuşağın basılı kitaba ilgisi hâlâ oldukça güçlü.
Akıllı telefonlar, TikTok, Wattpad, Webtoon, sesli kitaplar ve abonelik servisleri… Z kuşağının kitapla ilişkisi önceki kuşaklardan çok daha parçalı görünüyor. Ancak bu durum gençlerin okumayı bıraktığı anlamına gelmeyebilir.
Portland State University’den Kathi Inman Berens ve Rachel Noorda’nın Cambridge University Press tarafından yayımlanan How Gen Z Discover and Consume Books başlıklı araştırması, 1997–2012 arasında doğan Z kuşağının okuma ve kitap keşfetme alışkanlıklarını inceliyor. Araştırma, 2022’de 2.075, 2025’te ise 2.000 kişiyle gerçekleştirilen ABD çapındaki iki araştırmaya dayanıyor.
Cambridge University Press – How Gen Z Discover and Consume Books
Kitabı dijitalde buluyor, basılı olarak okuyor
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri görünüşteki bir çelişki: Gençler kitapları büyük ölçüde dijital ortamda keşfederken okumada hâlâ basılı kitabı güçlü biçimde tercih ediyor.
Araştırmacılar Z kuşağının tek bir format üzerinden tanımlanamayacağını vurguluyor. Aynı okur bir kitabı TikTok’ta keşfedebiliyor, sesli kitap olarak başlayabiliyor, basılı nüshasını satın alabiliyor ve ardından Wattpad ya da başka bir çevrimiçi toplulukta kitap hakkında tartışabiliyor. Cambridge araştırması bu davranışı “multimodal okuma” bağlamında ele alıyor.
Bugün yayımlanan bir değerlendirmede araştırmanın 2025 verilerine göre Z kuşağının yüzde 66’sının kendisini “okur” olarak tanımladığı, yüzde 65’inin ise son bir yıl içinde en az bir basılı kitap okuduğu aktarılıyor.
Araştırmanın güncel değerlendirmesi
Yayıncılar açısından mesaj açık
Sosyal medya kitabın keşfedildiği alan hâline gelirken fiziksel kitap; sahip olunan, sergilenen, paylaşılan ve okur kimliğinin parçasına dönüşen bir nesne olarak önemini koruyor.
Bu nedenle kitap-kütüphane uygulamaları kitap satışları üzerindeki etkisini yalnızca “sosyal medya modası” olarak değerlendirmek eksik kalabilir. Yeni kuşak için dijital keşif ile fiziksel okuma aynı kültürün iki farklı parçası hâline geliyor.
Belki de artık “Gençler kitap okuyor mu?” sorusundan ziyade başka bir soruya odaklanmak gerekiyor: Gençler kitabı nerede keşfediyor ve nasıl okuyor?
Kaynaklar
Cambridge University Press araştırması
Cambridge araştırmasının özeti
Güncel araştırma değerlendirmesi
